Nhà Triệu & Bắc Thuộc Lần I

Vốn là tướng nhà Tần gốc người Hán, được cử sang cai trị quận Nam Hải. Sau khi nhà Tần sụp đổ (206 TCN), Triệu Đà mở rộng thôn tính các vùng lân cận, lập nước Nam Việt (tên chữ Hán là Nanyue) với kinh đô Phiên Ngung (Quảng Châu ngày nay). Tuy là người Hán nhưng Triệu Đà cai trị với tinh thần phân quyền, kết hôn với phụ nữ địa phương, cho phép người Việt giữ phong tục. Nhà Hán nhiều lần muốn thu phục nhưng Triệu Đà khéo léo giữ vị thế độc lập. Triệu Đà sống đến hơn 100 tuổi — trường thọ phi thường trong lịch sử.

Một trong những hoàng đế vĩ đại nhất của Trung Quốc, trị vì 54 năm (141–87 TCN). Năm 111 TCN, phái 10 vạn quân tiêu diệt Nam Việt khi nội bộ nước này có biến loạn. Sau đó chia vùng đất thành 9 quận (Giao Chỉ, Cửu Chân, Nhật Nam, Hợp Phố, Nam Hải, Thương Ngô, Uất Lâm, Chu Nhai, Đam Nhĩ), đặt chung là Giao Châu, bổ quan lại người Hán sang cai trị. Đây là bước ngoặt lớn nhất — từ đây người Việt mất hẳn quyền tự trị.

Thái thú Giao Chỉ (khoảng năm 34–40 SCN) — nhân vật phản diện điển hình trong lịch sử Việt Nam. Tô Định cai trị hà khắc, tham nhũng, ra sức vơ vét của cải, bắt dân nộp thuế cao, phạt tội dã man. Đặc biệt, ông ta giết chết Thi Sách — chồng của Trưng Trắc — để dập tắt tiếng nói phản kháng của giới hào kiệt địa phương. Hành động này vô tình châm ngòi cho cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng bùng nổ năm 40 SCN — cuộc khởi nghĩa lớn nhất trong lịch sử Bắc thuộc.

Con trai của Lạc tướng huyện Châu Diên (Vĩnh Phúc ngày nay), kết hôn với Trưng Trắc — con gái Lạc tướng huyện Mê Linh. Thi Sách là người có tư tưởng yêu nước mạnh mẽ, tích cực vận động các Lạc tướng chống lại ách đô hộ của Tô Định. Bị Tô Định bắt và giết hại vào khoảng năm 40 SCN. Cái chết của Thi Sách là giọt nước tràn ly, thúc đẩy vợ là Trưng Trắc cùng em gái Trưng Nhị phát động cuộc khởi nghĩa ngay sau đó.

Hai nhân vật người Việt hiếm hoi dưới thời Bắc thuộc được nhà Hán cho ra làm quan tại chính quyền trung ương. Lý Tiến từng kiến nghị lên Hán đình về việc mở mang dân trí, cho người Giao Chỉ được thi cử bình đẳng với người Hán. Đây là bằng chứng cho thấy dù bị đô hộ, người Việt vẫn tìm mọi cách để duy trì tiếng nói và vươn lên trong hệ thống cai trị của kẻ thù.

Sau khi nhà Hán chiếm Giao Châu, tầng lớp Lạc tướng — quý tộc địa phương từ thời Hùng Vương — vẫn được giữ lại một phần quyền lực địa phương. Họ là cầu nối giữa chính quyền Hán và dân chúng Việt. Dần dần, khi chính sách đồng hóa ngày càng khắc nghiệt, nhiều Lạc tướng chuyển sang phản kháng. Chính từ tầng lớp này mà Trưng Trắc, Trưng Nhị và nhiều thủ lĩnh khởi nghĩa sau này xuất thân.