Ngọn lửa cách mạng quét sạch phân tranh — 1771–1802
Từ ba anh em áo vải đứng lên đến những tướng lĩnh kiệt xuất, những mưu thần tài ba — nhà Tây Sơn tụ hợp nhân tài như chưa triều đại nào làm được trong thời gian ngắn đến vậy.
Người em thứ hai trong ba anh em Tây Sơn, nhưng là linh hồn và bộ não của toàn bộ phong trào. Thiên tài quân sự bậc nhất lịch sử Việt Nam: năm 1785 tiêu diệt 5 vạn quân Xiêm tại Rạch Gầm–Xoài Mút; năm 1789 đại phá 29 vạn quân Thanh chỉ trong 5 ngày. Lên ngôi Hoàng đế năm 1788, bắt đầu hàng loạt cải cách táo bạo về giáo dục, kinh tế, ngoại giao. Mất đột ngột năm 1792 khi mới 39 tuổi — sự mất mát không thể bù đắp của lịch sử Việt Nam.
⚡ Thiên tài quân sự vĩ đại nhất lịch sử ViệtNgười anh cả, khởi xướng cuộc khởi nghĩa năm 1771 tại Tây Sơn Thượng Đạo (Bình Định). Là chính trị gia khéo léo, lãnh tụ xuất sắc trong giai đoạn đầu. Lên ngôi Hoàng đế năm 1778 tại Quy Nhơn. Về sau nhường quyền kiểm soát miền Bắc cho em Nguyễn Huệ, giữ miền Trung. Mâu thuẫn dần nảy sinh giữa hai anh em trong những năm cuối đời.
Khai sáng Tây SơnNữ tướng lừng lẫy nhất lịch sử Việt Nam, vợ đại tướng Trần Quang Diệu. Tương truyền chính tay bắt cọp, võ nghệ phi thường. Chỉ huy một cánh quân voi, nhiều lần lập công lớn. Khi Tây Sơn thất bại (1802), bà bị bắt nhưng hiên ngang không khuất phục. Bị xử tử cùng chồng và con gái theo lệnh Nguyễn Ánh — cái chết bi tráng nhất trong lịch sử Tây Sơn.
Nữ tướng bất khuấtMột trong những đại tướng xuất sắc nhất của Tây Sơn. Chinh chiến khắp nơi, từ chiến dịch miền Nam đến các trận đánh bảo vệ kinh đô. Nổi tiếng vì lòng trung thành tuyệt đối và dũng cảm phi thường. Khi bị Nguyễn Ánh bắt, ông khảng khái nhận tội không xin tha mạng. Bị xử tử cùng vợ là Bùi Thị Xuân năm 1802.
Trụ cột quân sựTiến sĩ thời Lê, sau theo Tây Sơn và trở thành mưu thần quan trọng nhất của Quang Trung. Kiến trúc sư chiến lược ngoại giao với nhà Thanh sau chiến thắng Đống Đa — nhờ tài khéo léo của ông, quan hệ Việt–Thanh được bình thường hóa nhanh chóng. Soạn thảo nhiều văn thư, chiếu chỉ quan trọng. Sau khi Tây Sơn mất, bị phe Lê Chiêu Thống đánh chết năm 1803.
Thiên tài ngoại giaoEm út trong ba anh em Tây Sơn, được giao trấn thủ Gia Định (miền Nam). Tính tình ôn hòa, nghiêng về Phật giáo. Không có tài năng quân sự như Nguyễn Huệ — khi Nguyễn Ánh tấn công Gia Định, Nguyễn Lữ không chống đỡ được, phải rút lui và mất năm 1787. Sự thất thủ Gia Định là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến việc Nguyễn Ánh cầu viện Pháp.
Trấn thủ Gia ĐịnhHai trận đánh đã đưa Quang Trung vào hàng những thiên tài quân sự vĩ đại nhất lịch sử châu Á — đánh bại hai đế quốc Xiêm và Thanh chỉ trong vòng 4 năm.
Nguyễn Ánh cầu viện Xiêm La, 5 vạn quân Xiêm theo đường thủy kéo vào Gia Định. Nguyễn Huệ bố trí phục binh dọc sông Tiền đoạn Rạch Gầm–Xoài Mút. Dùng thuyền nhỏ giả vờ tấn công rồi rút lui nhử địch vào trận địa, sau đó dùng hỏa công và tấn công hai bên sườn đồng loạt. Quân Xiêm tan tác, chỉ còn vài nghìn người lội bộ về Xiêm. Nguyễn Ánh một lần nữa phải chạy trốn. Xiêm La không bao giờ dám xâm lược Việt Nam thêm lần nào nữa.
⚓ Xiêm La không bao giờ dám xâm lược lạiQuân Thanh chiếm Thăng Long cuối 1788. Quang Trung lên ngôi Hoàng đế tại Phú Xuân, tuyển thêm quân rồi dẫn đại quân ra Bắc. Hành quân thần tốc từ Nghệ An ra Thăng Long chỉ trong vài ngày trong khi trời đang Tết. Tấn công bất ngờ đêm mùng 4 rạng mùng 5 Tết Kỷ Dậu, đánh chiếm các đồn Hà Hồi, Ngọc Hồi, gò Đống Đa. Đại tướng Sầm Nghi Đống tự tử. Tổng đốc Tôn Sĩ Nghị bỏ chạy về Tàu không kịp mặc giáp. Đúng mùng 5 Tết, Quang Trung tiến vào Thăng Long giữa rừng cờ hoa của nhân dân.
🔥 Chiến thắng lừng lẫy nhất lịch sử giữ nướcQuang Trung xuất quân từ Phú Xuân (Huế) khoảng 25 tháng Chạp, tuyển quân dọc đường ở Nghệ An, vượt đèo Tam Điệp rồi đánh chiếm Thăng Long vào mùng 5 Tết — tổng cộng khoảng 10–12 ngày hành quân gần 700 km trong điều kiện mùa đông, địa hình hiểm trở, với đội quân hàng vạn người và vũ khí nặng. Không một đạo quân nào trong lịch sử Đông Nam Á có thể di chuyển nhanh đến vậy. Quân Thanh hoàn toàn bị bất ngờ vì không ai nghĩ địch có thể xuất hiện vào đúng những ngày Tết.
Dù chỉ làm vua 4 năm trước khi mất năm 1792, Quang Trung đã bắt đầu một loạt cải cách táo bạo mà nhiều người tin rằng có thể thay đổi hoàn toàn lịch sử Việt Nam nếu ông không mất quá sớm.